Дәуімшар қорымы

Ескерткіштің атауы мен мерзімі: Дәуімшар қорымы, XVII ғ. аяғы, ХХ ғ. басы.

Орналасқан жері: Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы, Жарқамыс ауылынан 37 км оңтүстік-батыста.

Сипаты: Ең көне (XVII ғ. аяғы  XX ғ., басы.) бөлігі болып сопақша көне тас қоршаулармен концентрацияланған қорымның солтүстік батыс бөлігі саналады.

Батыс аймағында ережеге сәйкес, ірі өңделген тамғалық белгімен стеллалар бар. Осы жерде қорымның негізі Дәуімшар бейіті ( обьект № 200 )орналасқан. Кешеннің ең көрнекті ескерткіштері қашалған тастан жасалынған үш мавзолей. Олардың екеуі (№ 1, 40 нысандар) солтүстік шығыс бөлігінде орналасса, біреуі Мырза Мұрын мавзолейі (№ 175 нысан) қорымның солтүстік батыс бөлігінде орналасқан. Бұл оңтүстік қасбеті тікбұрыш жоспарылы (парапет, ауа өткізгіш тесік) ескерткіш. Төбесі дулыға түрінде күмбезделіп, қапталынған. Кесене интерьері жарқын ою өрнекпен көмкерілген. Қорғанның шикізатты мавзолейлерінің кірісі оңтүстікке қаратылған.

Қорғанның орталық бөлігінде орналасқан борлы әктастан жасалған мавзолей қатты қирап, бүлінген.

Мавзолейдің сыртқы батыс бөлігінде басқа ескерткіштердей құлпытас қойылған. Сағанатамдар әр түрлі болып келеді. Сырт жағы контурлы кесу, ою өрнектеліп боялған. Қорғанның сәулетін 3 топқа бөлуге болады: сандықтастар (жәшікті және «қойтас»), қойтасты құлпытастар, жеке тұрған құлпытастар және «қойтастар». Бұл түрге негізінен бөлшектерді кесу және тегіс рельефті декор сәйкес келеді. Құлпытаста қазақ тіліндегі араб таңбаларымен бірге тамға белгілері (тамғалардың көбісі негізінен адай руынан) қойылған.