Кеңес Одағының Батыры ұшқыш-космонавт В. И. Пацаев оқыған мектеп
Тарихы
Виктор Иванович Пацаев — Кеңес Одағының Батыры, ұшқыш-космонавт және инженер-зерттеуші. Ол 1933 жылғы 19 маусымда Ақтөбе қаласында дүниеге келген. Балалық шағының бір кезеңі Алға қаласымен байланысты. 1939–1945 жылдары осындағы мектепте бірінші сыныптан алтыншы сыныпқа дейін білім алған.
Кейін Пацаев орта білімін Калининград облысында жалғастырды. 1950 жылы мектеп бітіргеннен кейін жоғары білім алып, 1955 жылы Пенза индустриялық институтын «дәл механика аспаптары» мамандығы бойынша тәмамдады. Еңбек жолын КСРО Гидрометеорологиялық қызметінің Орталық аэрологиялық обсерваториясында инженер болып бастап, атмосфераның жоғарғы қабаттарын зерттеуге арналған ғылыми аспаптарды әзірлеуге қатысты.
1958 жылдан бастап С. П. Королевтің ОКБ-1 конструкторлық бюросында жұмыс істеп, ғарыш техникасын жасауға атсалысты. 1967 жылдан ғарыштық даярлықтан өтіп, келесі жылы ғарышкерлер отрядына қабылданды.
1971 жылғы 6 маусымда Виктор Пацаев Георгий Добровольский және Владислав Волковпен бірге «Союз-11» ғарыш кемесімен ғарышқа аттанды. Ол экспедиция құрамында инженер-зерттеуші қызметін атқарып, «Салют-1» орбиталық станциясында ғылыми зерттеулер жүргізді. Ғарыш сапары 23 тәуліктен астам уақытқа созылды.
1971 жылғы 30 маусымда экипаж Жерге оралу кезінде «Союз-11» кемесінің түсіру аппараты герметизациядан айырылып, үш ғарышкер де қаза тапты. Виктор Пацаевқа қаза болғаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.
Пацаевтың Алғадағы мектеп жылдары жергілікті тарихи жадтың бір бөлігіне айналды. 1971 жылы оның осы мектепте оқығанын білдіретін мемориалдық белгі орнатылды. Мектепте ғарышкердің өмірі мен қызметіне арналған музей де ұйымдастырылды.
Сипаттамасы
Мемориалдық белгі Алға қаласындағы В. И. Пацаевтың есімімен байланысты мектеп аумағында орналасқан.
Белгі кірпіштен қаланған, алдыңғы беті көлбеу жасалған тұғырға орналастырылған. Композицияның жоғарғы бөлігінде Виктор Пацаевтың бедерлі портреті мен ғарыш тақырыбын бейнелейтін көркем элемент орналасқан.
Төменгі бөлігінде:
«В этой школе с 1939 по 1945 гг. учился Герой Советского Союза летчик-космонавт СССР В. И. Пацаев»
деген естелік жазу берілген.
Композициялық шешімі қарапайым әрі мазмұны анық: мемориалдық белгі ғарышкердің осы мектепте білім алған кезеңін есте қалдыруға арналған.
Сіз білесіз бе?
Виктор Пацаев «Союз-11» ғарыш кемесінің инженер-зерттеушісі ретінде ғарышқа ұшты.
«Союз-11» экипажы «Салют-1» орбиталық станциясының алғашқы негізгі экспедициясын жүзеге асырды.
Пацаевтың ғарыш сапары 23 тәулік 18 сағат 21 минут 43 секундқа созылды.
Ғарыш сапары кезінде, 1971 жылғы 19 маусымда, Виктор Пацаев 38 жасқа толды.
Оның есімі Айдағы кратерге, 1791 Patsayev кіші планетасына және ғылыми-зерттеу кемесіне берілген.
Виктор Пацаевтың қарындасы Галина Пацаева журналист және жазушы болған. Ол ағасының өмірі мен ғарышқа жолы туралы «Отвага исканий» кітабын жазған.
Бұл қызықты
Виктор Пацаевтың Ақтөбе өңірімен байланысы тек балалық және мектеп жылдарымен аяқталған жоқ. Оның қазасынан кейін де ғарышкерді еске алу дәстүрі өңірде жалғасын тапты.
Ақтөбеде Ғарышкерлер күніне және Виктор Пацаевтың мерейтойларына арналған еске алу шаралары өткізілген. Осындай кездесулерге оның қарындасы Галина Пацаева қатысып, ағасы туралы естеліктерімен бөліскен.
Пацаевтар отбасының Ақтөбемен байланысы да сақталған. Жергілікті баспасөзде жарияланған туыстарының естеліктерінде ғарышкердің анасы Мария Сергеевнаның кейін Ақтөбеде тұрғаны айтылады. Бұл мәліметтер ресми өмірбаяндық деректерді толықтыратын отбасылық және жергілікті тарихи жадтың бір бөлігі болып табылады.
Алғадағы мектепте Пацаевқа арналған музейдің ашылуы мен мемориалдық белгінің орнатылуы да оның есімін өңір тарихында сақтауға бағытталған алғашқы қадамдардың бірі болды.
Неліктен бұл ескерткіш маңызды?
Бұл мемориалдық нысанның маңызы оның сәулеттік көлемінде емес, нақты тарихи орын мен белгілі тұлғаның өмір жолын байланыстыруында.
Алғадағы мектепте білім алған Виктор Пацаев кейін инженер, ғарыш техникасын жасаушы маман және ұшқыш-космонавт атанды. Оның өмір жолы ХХ ғасырдағы ғылым мен техниканың дамуымен, адамзаттың ғарыш кеңістігін игеру тарихымен тікелей байланысты.
«Союз-11» экспедициясы орбиталық станцияда ұзақ мерзімді ғылыми жұмыстар жүргізудің алғашқы кезеңдерінің бірі болды. Пацаевтың инженерлік дайындығы мен ғылыми қызметі оның экипаж құрамындағы міндеттерінен де көрінді.
Сондықтан Алғадағы мемориалдық белгі тек мектептің бұрынғы оқушысын еске түсіретін нысан емес. Ол Алға қаласының жергілікті тарихын ғарышты игеру тарихымен байланыстыратын тарихи белгі болып табылады.
Дереккөздер
«Пацаев Виктор Иванович» // Astronaut.ru.
«Пацаев Виктор Иванович» // Космический мемориал.
Виноградова Т. «Выход в космос» // Актюбинский вестник.
Гизатулина И. «День космонавтики: Космонавты сажали берёзы возле памятника Пацаеву» // Диапазон. 12 сәуір 2018 жыл.
