Теміржолшылардың мәдениет үйі
Тарихи мәлімет
Теміржолшылар мәдениет үйі — Ақтөбе қаласындағы теміржол көлігі саласының дамуымен тығыз байланысты мәдени нысандардың бірі. Ғимарат 1928 жылы теміржол қызметкерлеріне арналған клубтық-мәдени мекеме ретінде салынған. Ол теміржолшылардың демалысын ұйымдастыруға, білім мен мәдениет таратуға, қоғамдық жиындар мен мерекелік іс-шаралар өткізуге арналған орталық болды.
Ғимарат тарихындағы айшықты оқиғалардың бірі — 1942 жылы, Ұлы Отан соғысы жылдары, Мәскеуден Ташкентке қарай жол жүріп бара жатқан жазушы Алексей Николаевич Толстойдың Ақтөбеде аялдап, қала еңбекшілерінің жиынына қатысып, сөз сөйлеуі. Осы оқиғаның құрметіне 1967 жылы ғимаратқа «Бұл ғимаратта 1942 жылғы 26 қаңтарда қала еңбекшілерінің жиынында жазушы А.Н.Толстой сөз сөйледі» деген жазуы бар мемориалды тақта орнатылды.
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі кезеңде ғимарат жаңа қызметтерге бейімделді: 1990-жылдары мен 2000-жылдардың басында үй-жайдың бір бөлігінде жеке «РИКА» телекомпаниясы жұмыс істеді. 2002 жылы ғимаратта Ақтөбенің посткеңестік дәуірдегі тұңғыш заманауи кинотеатры — «Локомотив» ашылды. Осылайша ғимарат теміржолшылар клубынан заманауи кинотеатрға дейінгі бірнеше тарихи кезеңді бастан өткерді.
Ескерткіштің сипаттамасы
Ғимарат ХХ ғасырдың 20-30-жылдарына тән конструктивизм стилінде, қызыл кірпіштен салынған. Оның сыртқы көлемдік-кеңістіктік шешімі паровозды еске түсіреді — бұл теміржолшылар мекемесі ретіндегі функционалдық-символдық мағынаны білдіреді әрі кинотеатрдың қазіргі «Локомотив» атауының негізі болып тұр.
Ғимараттың көлемдік-кеңістіктік құрылымы орналасқан бөлмелердің функционалдық мақсатын айқын білдіретін болған: ғимараттың ең биік бөлігі — сопақ-тіктөртбұрышты параллелепипед пішінінде болып, онда сахналық кеңістік, сахналық механизмдері, декорациялар мен перделер орналасқан. Фасадтың алдыға шығып тұрған бөлігінде фойе мен екінші, үшінші ярустардағы театр ложаларын жалғайтын баспалдақ құрылғысы болған. Кіреберісте гардероб, ал вестибюльге салтанатты көрініс беретін айналы бағаналар орналасқан.
Неге бұл ескерткіш маңызды?
Бұл нысан Ақтөбе қаласындағы кеңестік дәуірдің өнеркәсіптік-мәдени сәулетінің сирек сақталған үлгілерінің бірі ретінде тарихи, сәулеттік және қоғамдық маңызы жоғары. Ол теміржол көлігінің қала өміріндегі маңызды рөлін, 1920-30-жылдардағы конструктивизм стилінің өңірдегі көрінісін және Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қоғамдық-мәдени өмірдің бір парағын (А.Толстойдың сапары) айғақтайды.
Ғимараттың республикалық маңызы бар ескерткіш мәртебесіне ие болуы — оның Ақтөбе үшін ғана емес, бүкіл ел ауқымындағы тарихи-мәдени құндылығын білдіреді.
Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?
Ғимаратқа қарағанда оның ерекше көлемдік-сәулеттік шешіміне назар аударуға болады — қызыл кірпіштен тұрғызылған құрылыстың пішіні паровозды еске түсіреді, бұл 1920-30-жылдардағы конструктивизм стиліне тән, функцияны сыртқы пішінмен білдіруге ұмтылған конструктивизм эстетикасының ерекшелігі.
Бұл нысанның басты ерекшелігі — уақыт өте келе қызметі өзгергенімен (мәдениет үйінен кинотеатрға дейін), сыртқы бейнесі мен символдық мәні сақталып қалғаны. Ғимарат әлі күнге дейін «тірі» ескерткіш ретінде — өз бастапқы мақсатына жақын, мәдени-ойын-сауық орны ретінде қызмет етіп келеді.
Білесіз бе?
Ғимараттың сыртқы пішінінің паровозды еске түсіретіні соншалық, дәл осы ерекшелік қазіргі кинотеатрдың атауын анықтады — «Локомотив».
Тағы бір қызықты дерек: бұл ғимарат Ақтөбе қаласы бойынша республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген үш нысанның бірі.
