Қ. Жұбановтың ескерткіш-мүсіні

Тарихи мәлімет:

Құдайберген Қуанұлы Жұбанов – қазақтың тұңғыш филолог-профессоры, көрнекті тілтанушы, педагог, қоғам және мемлекет қайраткері. Ол қазақ тіл білімінің ғылыми негізін қалаушылардың бірі, Қазақстандағы кәсіби ғылым мен жоғары білім жүйесінің қалыптасуына елеулі үлес қосқан тұлға ретінде бағаланады.

Қ. Жұбанов 1899 жылы 19 желтоқсанда қазіргі Ақтөбе облысы, Мұғалжар ауданы аумағындағы Қосуақтамда, кей деректерде Ақжар өңірінде дүниеге келген. Бастапқы білімін ауыл молдасы мен жергілікті мектептен алып, кейін Орынбордағы «Хұсайния» медресесінде, Жұрын және Елек өңірлеріндегі орыс-қазақ оқу орындарында білімін жалғастырды. 1928 жылы Ленинградтағы Шығыс тілдері институтын тәмамдап, 1929–1932 жылдары КСРО Ғылым академиясы жүйесінде түркі тілдері және жалпы тіл білімі бағыттары бойынша ғылыми даярлықтан өтті.

Ғалым неміс, араб, парсы, түрік, моңғол, чуваш, коми, грузин, орыс және басқа да тілдерді меңгерген полиглот ретінде танылды. Ол ҚазПИ-де профессор, қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының меңгерушісі, КСРО Ғылым академиясы Қазақ филиалының лингвистика секторының жетекшісі, Мемлекеттік терминология комиссиясының төрағасы, Қазақ тілінің академиялық сөздігінің бас редакторы сияқты жауапты қызметтер атқарды. Оның еңбектері қазақ тіл білімінің, терминологияның, әліпби мен орфографияның, әдебиет пен мәдениеттанудың дамуына терең ықпал етті.

Ескерткіштің сипаттамасы:

Қ. Жұбановтың ескерткіш-бюсті бюсттен, тұғырдан және іргетастан тұратын монументтік композиция түрінде жасалған. Нысан тік бұрышты жоспарға негізделген, үш деңгейлі архитектуралық құрылымымен ерекшеленеді. Оңтүстік жағында сәл көтеріңкі кіреберіс бөлігі, қосымша тас стела түріндегі кеңейтілмелер және баспалдақ қарастырылған.

Іргетасы қара-сұр түсті мәрмәрмен қапталған, көлемі – 5,7 х 8,3 метр. Композицияда гүл отырғызуға арналған ашық кеңістіктер де ескерілген. Бюсттің биіктігі – 2 метр, салмағы – 2,5 тонна. Ол сұр мәрмәр тастан жасалып, қара-көк реңкпен өңделген. Тұғырдың салмағы – 16,5 тонна, өлшемі – 2 х 1,2 х 1,2 метр.

Ескерткіш университет ғимаратының алдында орналасуы арқылы Құдайберген Жұбановтың ғылым мен білім саласындағы тарихи рөлін айқындайды. Бұл кеңістік студенттер мен жас зерттеушілер үшін ұлттық ғылымға құрмет, білімге ұмтылыс және ғылыми ізденіс идеяларын дәріптейтін символдық орынға айналған.

Мәдени-тарихи маңызы:

Қ. Жұбановтың ескерткіш-мүсіні – тек белгілі ғалымға қойылған мемориалдық белгі ғана емес, қазақ тіл білімінің қалыптасу тарихын кеңістікте бейнелейтін маңызды мәдени нысан. Бюсттің салмақты композициясы, үш деңгейлі құрылымы және мәрмәр тұғырдың шешімі ғалым тұлғасының кәсіби беделін, интеллектуалдық қуатын және қазақ ғылымындағы орнының биіктігін көрсетеді.

Құдайберген Жұбановтың ғылыми мұрасы қазіргі тілтану, филология, терминология, педагогика және жалпы қазақстандық гуманитарлық ғылым салалары үшін маңызды дереккөз болып қала береді. Ескерткіштің университет алдындағы орналасуы оның мұрасын жас ұрпаққа жақындатып, білім беру кеңістігінде тарихи сабақтастық пен ғылыми жауапкершілік идеясын күшейтеді.

Авторлары:

Сәулетші: А. Әжғалиев

Мүсінші: Ж. Кенбай

Толығырақ оқу:

1. Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. Құдайберген Жұбанов.
2. Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. Университет тарихы.
3. Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің ғылыми кітапханасы. Құдайберген Қуанұлы Жұбанов.
4. Қазақстан тарихы порталы. Жұбанов Құдайберген.
5. Ақтөбе газеті. «Ғылымның бірінші дәрежелі жарық жұлдызы».