Революция күрескерлеріне ескерткіш-белгі
Тарихы
Азамат соғысы (1917-1922 жж.) жылдарында Ақтөбе өңірі стратегиялық маңызы жоғары аумақтардың біріне айналды. Әсіресе Орынбор-Ташкент теміржолы үшін болған күрес өңірдегі әскери қимылдардың негізгі бағыттарының бірі болды. Осы мақсатта құрылған Ақтөбе майданы РКФСР-дің Орта Азиямен байланысын сақтап қалуға және дутовшылардың оңтүстікке жылжуына жол бермеуге бағытталды. Майданның іс-қимылы екі кезеңге бөлінеді: бірінші кезеңі 1918 жылғы 3 шілдеден 1919 жылғы 22 қаңтарға дейін, екінші кезеңі 1919 жылғы 18 сәуірден 13 қыркүйекке дейін жалғасты.
1919 жылдың жазында Ақтөбе қаласы Ақ армияның бақылауына өтті. Сол кезеңдегі қайғылы оқиғалардың бірі кейіннен осы ескерткіштің бой көтеруіне негіз болды. Қала тұрғыны Екатерина Потудина-Мощенская өз естелігінде қарулы күзетпен өлім жазасына айдалып бара жатқан адамдарды көрген сәтін сипаттап, көп ұзамай Елек өзені жағынан мылтық дауыстары естілгенін жазады. Бұл оқиға кейінгі ұрпаққа сол кезеңнің ауыр ахуалын жеткізетін тарихи куәліктердің бірі болып саналады.
Алғашқы мемориал Елек өзенінің жағасына орнатылған. Алайда өзеннің жыл сайынғы тасқынына байланысты 1945 жылы жерленген адамдардың сүйектері А.С. Пушкин атындағы саябаққа қайта жерленіп, ескерткіш қазіргі орнына көшірілді.
Ескерткіш сипаттамасы
Ескерткіш мемориалдық обелиск түрінде орындалған. Ол екі сатылы стилобатқа орнатылған, пирамидаға ұласатын параллелепипед пішінді тұғырдан тұрады. Обелиск кірпіштен қаланып, қызғылт гранитпен қапталған, ал беткі бөліктері мәрмәр тақталармен әрленген.
Тұғырдың алдыңғы жағында «1919 жылы Кеңес өкіметі үшін күресте қаза тапқан Азамат соғысының батырларына» деген мемориалдық жазу орналасқан. Ұшар басына бесбұрышты жұлдыз орнатылған. Ескерткіштің айналасы блоктармен қоршалған П-тәрізді гүлзарлармен безендірілген.
Обелискінің жалпы биіктігі 5 метрді құрайды. Тұғырының жоспары 1,5 × 1,5 метр. Негізгі бөлігі төрт қырлы тікбұрышты пішінде орындалып, жоғары қарай төрт қырлы трапецияға ұласады.
Неліктен бұл ескерткіш маңызды?
Ескерткіш Ақтөбе өңіріндегі Азамат соғысының тарихи ізін сақтап қалған мемориалдық нысандардың бірі болып табылады. Ол ХХ ғасырдың басындағы қоғамдық-саяси өзгерістердің өңір тарихына әсерін еске салады және өткен дәуір оқиғаларын зерттеуге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар бұл нысан қаланың тарихи кеңістігінің ажырамас бөлігі саналады. Ол бірнеше ұрпақтың тарихи жадымен сабақтасып, мемориалдық мәдениеттің қалыптасуын көрсетеді.
Сіз білесіз бе?
Ақтөбе майданы Азамат соғысы кезіндегі ең маңызды майдандардың бірі саналып, Орынбор-Ташкент теміржолының тағдырына ықпал етті.
Ескерткіштің қазіргі орналасқан жері бастапқы орны емес. Ол кейіннен қайта жерлеу жұмыстары жүргізілгеннен кейін көшірілген.
Обелиск пішіні дүниежүзіндегі мемориалдық сәулет өнерінде кең таралған композициялардың бірі болып табылады және мәңгілік естеліктің белгісі ретінде қолданылады.
Бүгінде ескерткіш жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің қатарында есепке алынған.
Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?
Обелискінің жоғары қарай созылған сымбаты мемориалдық сәулетке тән салтанатты сипат береді.
Қызғылт гранит пен мәрмәрдың үйлесімі ескерткіштің айқын көрінуіне және ұзақ уақыт сақталуына мүмкіндік береді.
Екі сатылы стилобат пен симметриялы жоспарлау композицияның тұтастығын күшейтеді.
Бесбұрышты жұлдыз және тұғырдағы мемориалдық жазу ескерткіштің қай тарихи кезеңде тұрғызылғанын аңғартады.
Айналасындағы гүлзарлар мен ашық алаң мемориалдық рәсімдер өткізуге қолайлы кеңістік қалыптастырады.ыф
- Ф. Тарасенко: Как в Актюбинск пришла революция, голод, страх и расстрелы // Диапазон газеті, 01.11.2017
- Уикипедия: Ақтөбе майданы
- Уикипедия: Ақтөбе операциясы
