Абай Құнанбайұлының ескерткіші

Тарихи мәлімет

Абай Құнанбайұлы — қазақ халқының ұлы ақыны, ойшылы, ағартушысы, композиторы, аудармашысы және қазақ жазба әдебиетінің негізін қалаған тарихи тұлға. Ол 1845 жылы қазіргі Абай облысы, Абай ауданы, Шыңғыстау өңіріндегі Қасқабұлақ жерінде дүниеге келген. Шын есімі — Ибраһим, ал «Абай» есімі халық жадында даналықтың, парасаттың және рухани тереңдіктің символына айналды.

Абай шығармашылығы қазақ қоғамының рухани жаңаруында айрықша орын алады. Ол өлеңдері мен қара сөздерінде білім, еңбек, адамгершілік, ар-ождан, әділет, ғылым және ұлттық мінез мәселелерін терең қозғады. Ақын қазақ поэзиясының мазмұндық өрісін кеңейтіп, әдеби тілдің көркемдік мүмкіндігін жаңа деңгейге көтерді.

Абай орыс және әлем әдебиетінің үздік үлгілерін қазақ тіліне аударып, қазақ оқырманына жаңа ойлау кеңістігін ашты. А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, И. А. Крылов шығармаларын аудару арқылы ол қазақ әдебиетін еуропалық және орыс классикалық дәстүрімен сабақтастырды.

Ескерткіштің сипаттамасы

Абай Құнанбайұлына арналған ескерткіш 2020 жылы ұлы ақынның 175 жылдық мерейтойына орай Ақтөбе қаласында орнатылды. Монумент Абай даңғылы мен Есет батыр көшесінің қиылысында, қала тұрғындары мен қонақтары жиі жүретін көрнекті қоғамдық кеңістікте орналасқан.

Ескерткіш қоладан жасалған. Абай кең шапан киіп, қолына кітап ұстаған қалпында бейнеленген. Қолындағы кітап — білімнің, руханияттың, ой мен парасаттың символы. Бұл көркемдік деталь ақынның ағартушылық мұратын, ғылым мен білімге шақырған өсиетін айқын көрсетеді.

Мүсін биіктігі 2,4 метр болатын тұғырға орнатылған, ал Абай мүсінінің биіктігі — 3,8 метр. Ескерткіштің жалпы биіктігі 6,2 метрді құрайды. Тұғыр екі деңгейлі төртбұрышты, екі сатылы стилобатқа негізделген. Мұндай архитектуралық шешім монументке салтанатты сипат беріп, Абай тұлғасының биіктігін кеңістікте көркем түрде айқындайды.

Ескерткіштің ашылуы

Абай Құнанбайұлының ескерткіші Ақтөбе қаласында 2020 жылғы 27 қазанда салтанатты түрде ашылды. Бұл шара ұлы ақынның 175 жылдық мерейтойы аясында ұйымдастырылып, Ақтөбе өңіріндегі маңызды мәдени оқиғалардың бірі болды.

Ашылу салтанатына облыс басшылығы, Қазақстан Жазушылар одағының өкілдері, ақын-жазушылар, зиялы қауым өкілдері және қала тұрғындары қатысты. Жиында Абай мұрасының қазақ руханиятындағы орны, оның өлеңдері мен қара сөздеріндегі адамгершілік, білім, әділет және ұлттық сана туралы ойлары ерекше атап өтілді.

Ескерткіштің авторлары — Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері, белгілі мүсінші Тоқтар Ермеков және Ақтөбе қаласындағы бірқатар монументтік нысандардың авторы ретінде танылған мүсінші Жеңіс Жұбанқосов. Ескерткіштің көркемдік шешімі арқылы авторлар Абайды терең ой үстіндегі, болашақ ұрпақты білімге, парасатқа және рухани кемелдікке шақырған тұлға ретінде бейнелеген.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Абай Құнанбайұлының ескерткіші Ақтөбе қаласының мәдени кеңістігінде ерекше мәнге ие. Ол тек ұлы ақынға арналған монумент қана емес, қазақ руханиятының, ұлттық ойлау дәстүрінің және ағартушылық идеясының көркем белгісі болып табылады.

Бұл ескерткіш қала тұрғындары мен қонақтарына Абай мұрасын еске салып, жастарды білімге, ізденіске және адамгершілікке үндейтін тәрбиелік нысан ретінде қызмет етеді. Абайдың «толық адам» туралы ілімі, ғылым мен еңбекке шақырған ойлары бүгінгі қоғам үшін де өзектілігін жоғалтқан жоқ.

Монументтің Абай даңғылы бойында орналасуы да символдық мәнге ие. Бұл кеңістік қаладағы рухани және мәдени бағдарлардың бірі ретінде қалыптасып, Абай есімін қоғамдық санада жаңғыртуға ықпал етеді.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ескерткішке қарағанда ең алдымен Абайдың қолындағы кітапқа назар аударған жөн. Бұл — ақынның ағартушылық миссиясын, білім мен ғылымға деген құрметін білдіретін басты символдық деталь.

Кең шапан Абайдың қазақы болмысын, ұлттық мәдениетпен тамырлас тұлғасын көрсетеді. Ал мүсіннің салмақты қалпы мен ойлы бейнесі ақынның терең философиялық дүниетанымын жеткізеді.

Тұғырдың биіктігі мен екі сатылы стилобат композицияға салтанаттылық береді. Абай бейнесі қала кеңістігінде биік орналасу арқылы оның қазақ руханиятындағы орны мен ұрпаққа қалдырған мұрасының маңызын айқындайды.

Білесіз бе?

2020 жылы Қазақстанда Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойы кең көлемде аталып өтті. Осы мерейтой аясында Ақтөбе қаласында ұлы ақынға арналған еңселі ескерткіш ашылып, Абай даңғылы бойында ақын мұрасын насихаттайтын шағын сәулеттік нысандар да орнатылды.

Абайдың қара сөздері қазақ әдебиеті мен философиялық ойының ең маңызды мұраларының бірі болып саналады. Онда адам болмысы, мінез, білім, еңбек, әділет, ар және қоғам мәселелері терең талданады.

Ақтөбедегі Абай ескерткіші — қала тұрғындары үшін кездесу орны ғана емес, ұлы ақын мұрасымен қайта қауышатын рухани кеңістік. Бір сөзбен айтқанда, бұл жерде тас та сөйлейді, тек тыңдай білсеңіз болғаны.

Толығырақ оқу

1. Ақтөбе облысы әкімдігінің ресми сайты. «Ақтөбеде Абай Құнанбайұлының ескерткіші ашылды»
2. Egemen.kz. «Ақтөбеде Абай ескерткіші ашылды»
3. «Ақтөбе» газеті. «Ақтөбеде ұлы Абайдың ескерткіші ашылды»
4. inbusiness.kz. «Ақтөбеде Абай ескерткіші ашылды»
5. «Ақтөбе» газеті. «Ақын тойы — ел мерейі»
6. «Хабар» агенттігі. «Ақтөбеде ұлы Абайға ескерткіш орнатылды»
7. Қазақстан тарихы порталы. Абай Құнанбайұлы туралы анықтамалық материал