Н. Байғанин ескерткіші

Тарихи мәлімет: Нұрпейіс Байғанин — 1860 жылы 20 маусымда қазіргі Ақтөбе облысы Темір ауданы аумағында дүниеге келген халық ақыны, жырау, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері. Ол 1945 жылы 9 сәуірде өмірден өтті.

Нұрпейіс Байғанин қазақтың эпикалық жыршылық дәстүрін XX ғасырға жеткізген көрнекті өнер иелерінің бірі болды. Ол халық көп жиналатын Темір, Ойыл, Ырғыз, Орал жәрмеңкелерінде өнер көрсетіп, «Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр», «Ер Тарғын», «Қыз Жібек», «Айман — Шолпан» сияқты жырларды орындаған. Ақын ондаған эпикалық жырды жатқа білген, ал оның жыршылық мұрасы кейінгі ұрпаққа қазақ ауыз әдебиеті мен орындаушылық өнерінің құнды үлгісі ретінде жетті.

Ескерткіштің сипаттамасы: Ескерткіш жоғарғы және төменгі тұғырдан, іргетастан және мүсіннен тұрады. Жалпы биіктігі — 3,60 метр. Іргетасы цемент блоктан жасалған, көлемі — 12,2 х 6 м. Тұғыры ақшыл-сұр түсті мәрмәрден орындалған: төменгі өлшемі — 4,6 х 6,1 м, жоғарғы өлшемі — 1,36 х 2,5 х 2,9 м. Мүсін цементті-асбест материалынан жасалып, сырты мыспен қапталған. Мүсіннің биіктігі — 2,3 метр. Ескерткіш солтүстік-шығысқа қарап орнатылған.

Мүсінші: Г. Г. Элизбарашвили

Сәулетші: А. Әжіғалиев

Мәдени-тарихи маңызы: Нұрпейіс Байғанинге арналған бұл ескерткіш қазақтың жыршылық мектебін, эпикалық дәстүрін және домбырамен орындалатын ауызша поэзия мәдениетін дәріптейді. Ескерткіш тек ақынның жеке тұлғасын ғана емес, халық жадында сақталған батырлық жырларды, тарихи әңгімелерді және дәстүрлі орындаушылық өнерді еске түсіреді. Ақтөбе қаласындағы бұл нысан ұлттық әдеби мұраны насихаттап, жас ұрпақтың қазақ поэзиясы мен жыраулық өнерге қызығушылығын арттыратын маңызды мәдени белгі болып табылады.

Толығырақ оқу:

1. Әділет. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі 
2. adebiportal.kz: Нұрпейіс Байғанин
3. e-history.kz: 158 жыл бұрын (1860-1945) халық ақыны, жырау, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Байғанин Нұрпейіс дүниеге келді
4. aqtobegazeti.kz: Нұрпейіс Байғанин