Қарағұл мен Әзберген батырларға орнатылған тас-белгі
Тарихи мәлімет
Қарағұл Қонақбайұлы мен Әзберген Мұңайтпасұлы — XIX ғасырдағы қазақ халқының патшалық Ресей отаршылдығына қарсы ұлт-азаттық қозғалысы тарихында ерекше орын алған тұлғалар. Екеуінің есімі Есет Көтібарұлы бастаған азаттық күреспен тығыз байланысты. Қарағұл Қонақбайұлы ел ішінде батыр, би, молда, мырза ретінде танылып, халық жадында «Есет бастап, Қарағұл қостап» деген тіркеспен сақталған. Ол Есет батырдың сенімді серіктерінің бірі болып, отаршылдық езгіге қарсы күресте елдік ұстанымын танытқан тарихи тұлға ретінде бағаланады.
Әзберген Мұңайтпасұлы да Есет Көтібарұлы бастаған қозғалысқа белсене қатысқан батыр әрі би. Тарихи деректерде оның 1860 жылы батыс қазақтары делегациясының құрамында Санкт-Петербургке барғаны, сондай-ақ Ресей империясының отарлық саясатына қарсы күресте ықпалды тұлғалардың бірі болғаны айтылады. Әзберген батырдың есімі тек қазақ даласында ғана емес, Орта Азия аймағындағы тарихи-саяси оқиғалармен де байланысты аталады.
Ескерткіштің сипаттамасы
Ескерткіш композициясы граниттен жасалған екі тас-белгіден тұрады. Әр тас-белгінің жоғарғы бөлігі сегізбұрышты пішінде аяқталып, беткі жағына батырлардың барельефті бейнесі салынған. Сондай-ақ тас-белгілерде Қарағұл Қонақбайұлы мен Әзберген Мұңайтпасұлының есімдері мен өмір сүрген жылдары жазылған. Белгінің төменгі бөлігі ұлттық ою-өрнекпен безендірілген.
Әзберген Мұңайтпасұлына арналған жазуда: «Қазақ халқының 1847–1858 және 1869–1870 жылдар аралығындағы ұлт-азаттық көтерілістері басшыларының бірі. Ел аузында “қарадан шығып хан болған” атанған тарихи тұлға» деп көрсетілген. Қарағұл Қонақбайұлына арналған жазуда: «Қазақ халқының 1847–1858 жылдар аралығындағы ұлт-азаттық көтерілісі басшыларының бірі. Ел аузында батыр, би, молда, мырза атанған тарихи тұлға» деп жазылған.
Тас-белгінің өлшемі: ұзындығы – 0,8 метр, ені – 0,4 метр, биіктігі – 2 метр. Тұғырының ұзындығы – 3 метр, ені – 1,1 метр, биіктігі – 1,25 метр. Ескерткіштің жалпы биіктігі – 3,25 метр.
Мәдени-тарихи маңызы
Қарағұл мен Әзберген батырларға арналған тас-белгі — Ақтөбе өңіріндегі ұлт-азаттық күрес тарихын жаңғыртатын маңызды мемориалдық нысан. Ескерткіш XIX ғасырдағы отаршылдыққа қарсы қозғалыстың аймақтық қана емес, жалпыұлттық маңызын көрсетеді. Қос батырдың бейнесі арқылы елдік, ерлік, әділдік және тарихи жад ұғымдары көркем түрде жинақталған. Бұл нысан қала тұрғындары мен қонақтарына өткен тарихты тануға, жас ұрпаққа отансүйгіштік пен елдік сана құндылықтарын дәріптеуге қызмет етеді.
Ескерткіш авторы: Жақсыбай Төлегенов
Толығырақ оқу:
