Сәңкібай батыр ескерткіш-мүсіні

Тарихи мәлімет: Сәңкібай батыр — XVII–XVIII ғасырлардағы жаугершілік заманда ел қорғаған тарихи тұлғалардың бірі. Ол Әбілқайыр хан, Есет батыр және Әжібай би замандастарының қатарында аталады. Қазақ халқының азаттығы мен жер тұтастығы жолындағы күрес дәуірінде Сәңкібай батыр батыс өңірдегі ел қорғаны болған ерлердің бірі ретінде халық жадында сақталды.

Ел аузындағы тарихи деректерде Сәңкібай батыр қалмақ шапқыншылығына қарсы күрес кезеңіндегі ерлігімен, батылдығымен және қол бастаған қайраткерлік қасиетімен сипатталады. Ақтабан шұбырынды жылдарынан кейін қазақ жерінің батыс аймағын қорғау жолындағы шайқастарда ол Әжібай би мен Арал батыр бастаған сарбаздарға қолдау көрсеткен тұлға ретінде айтылады.

Сәңкібай батыр есімі Ақтөбе қаласының тарихи жадында ерекше орын алады. Батырдың атымен даңғыл аталып, оның ескерткіш-мүсіні қаланың көрнекті қоғамдық кеңістіктерінің біріне орнатылды.

Ескерткіштің сипаттамасы: Ескерткіш сауыт киген Сәңкібай батырдың бюст-мүсіні түрінде жасалған. Монументтің жалпы биіктігі — 6,4 метр. Стилобаттың биіктігі — 60 сантиметр, ұзындығы мен ені — 7 метр.

Тұғыры үш қатарлы құрылымнан тұрады: бірінші қатарының биіктігі — 1,5 метр, екінші қатары — 30 сантиметр, үшінші қатары — 1,9 метр. Мүсіннің биіктігі — 2,7 метр. Алдыңғы жағында әр сатысы 15 сантиметр болатын төрт сатылы баспалдақ орналасқан.

Тұғырдың бірінші қатарының ұзындығы мен ені — 2,1 метр. Екінші қатарының ұзындығы — 1,6 метр, ені — 1,5 метр. Үшінші қатарының ұзындығы — 1,3 метр, ені — 1,2 метр.

Тұғырда ескерткішті тұрғызуға атсалысқан азаматтардың есімдері жазылған. Бұл белгі монументтің тек тарихи тұлғаға арналған нысан ғана емес, сонымен қатар елдік бастама мен қоғамдық қолдаудың нәтижесінде бой көтерген ескерткіш екенін көрсетеді.

Мүсінші: Жеңіс Жұбанқосов

Ескерткіштің ашылуы: Сәңкібай батырдың ескерткіш-мүсіні Ақтөбе қаласында 2014 жылғы 6 шілдеде салтанатты түрде ашылды. Ашылу рәсімі Астана күніне орайластырылып өткізілді.

Ескерткіш пен гүлзардың ашылуына қала тұрғындары, батырдың ұрпақтары, жергілікті зиялы қауым өкілдері және қоғам белсенділері қатысты. Монументтің бой көтеруіне Сәңкібай батыр атындағы қоғамдық қор мен жергілікті азаматтар үлес қосты.

Бұл оқиға Ақтөбе қаласының мәдени өміріндегі маңызды шаралардың бірі болды. Ескерткіштің ашылуы қала кеңістігінде тарихи тұлғаларды ұлықтау, ұлттық рухты жаңғырту және жас ұрпаққа ел қорғаған батырлар өнегесін таныту мақсатымен жүзеге асырылды.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Сәңкібай батырдың ескерткіш-мүсіні — Ақтөбе қаласындағы батырлық дәстүрді, ел қорғау идеясын және тарихи жадты дәріптейтін маңызды мәдени нысан. Ол қазақ халқының жаугершілік кезеңдегі ерлік рухын, азаттық жолындағы күресін және ел бірлігін сақтауға бағытталған тарихи сабақтастықты бейнелейді.

Монумент батырдың жеке ерлігін ғана емес, тұтас бір дәуірдің күрделі тарихи жағдайын да еске салады. Сәңкібай батыр бейнесі арқылы көрермен қазақ даласындағы әскери дәстүрді, батырлар институтының қоғамдық рөлін және елдік мүдде жолындағы жауапкершілікті таниды.

Бұл ескерткіш тұрғындар мен қала қонақтары үшін тарихи сабақ беретін орынға айналып, жастарға отансүйгіштік, қайсарлық және елге адал қызмет ету құндылықтарын насихаттайды.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ескерткіште Сәңкібай батыр сауыт киген күйде бейнеленген. Бұл оның жауынгерлік болмысын, ел қорғаған батыр ретіндегі мәртебесін және тарихи кезеңнің әскери сипатын көрсетеді.

Бюстің биік тұғырға орнатылуы батыр тұлғасын асқақтатып, оның халық жадындағы орнын айқындайды. Үш қатарлы тұғыр мен кең стилобат монументке салтанатты сипат береді. Ал баспалдақты композиция көрерменді ескерткішке жақындатып, батыр рухына тағзым ету кеңістігін қалыптастырады.

Білесіз бе?

Сәңкібай батырдың ескерткіші орналасқан жер — Ақтөбе қаласындағы маңызды көлік және қоғамдық кеңістіктердің бірі. Ә. Молдағұлова мен Сәңкібай батыр даңғылдарының қиылысында орналасуы ескерткіштің қала тұрғындары мен қонақтары жиі көретін нысанға айналуына мүмкіндік береді.

Ескерткіштің ашылуы тек мемлекеттік мерекемен ғана емес, халықтық бастамамен де байланысты. Монументті тұрғызу ісіне батыр ұрпақтары мен жергілікті азаматтардың үлес қосуы бұл нысанның қоғамдық мәнін арттыра түседі.

Толығырақ оқу

1. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі
2. ҚазАқпарат. Елорда күнінде Ақтөбеде Сәңкібай батырға арналған ескерткіш пен саябақ ашылды
3. RikaTV. Сәңкібай батырдың ескерткіші ашылды
4. Ақтөбе газеті. Сирек тұлға — Сәңкібай