Б. Қаратаев бейіті

Тарихи мәлімет: Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев — қазақ тарихындағы көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері, заңгер, ағартушы-демократ, ІІ Мемлекеттік Дума депутаты. Ол 1860 жылы Жайық өңіріндегі Қаратөбе ауданы Ақбақай ауылында дүниеге келген, 1934 жылы Ақтөбе қаласында өмірден өтті.

Бақытжан Қаратаев қазақ халқының құқықтық және саяси мүддесін қорғаған алғашқы ұлттық қайраткерлердің бірі болды. 1907 жылы ІІ Мемлекеттік Думаға Орал облысынан депутат болып сайланып, жер мәселесі, қазақ халқының құқығы және отарлық басқару жүйесінің әділетсіздігі туралы өткір пікірлер айтты.

1917–1919 жылдары Батыс Қазақстан өңіріндегі қоғамдық-саяси оқиғаларға белсенді араласып, Орал ақ гвардияшыларымен күрес кезеңінде революциялық қозғалысқа қатысты. Кейін Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі әскери-революциялық комитет жұмысына қатысып, кеңестік басқару жүйесінің қалыптасу кезеңіндегі саяси үдерістерге араласты.

Ескерткіштің сипаттамасы: Б. Қаратаевтың бейіті Ақтөбе қалалық бейітінде орналасқан. Ескерткіш көлемі 1,50 х 0,52 метр болатын төрт сатылы сұр гранитті плита тастан тұрады.

Солтүстік-батыс бөлігінде бес бұрышты жұлдыз бейнеленген құлпытас орнатылған. Құлпытаста араб және орыс тілдерінде жазулар берілген. Ескерткіш металл қоршаумен қоршалған.

Композициялық шешімі қарапайым әрі жинақы. Сұр гранит, төрт сатылы плита және бес бұрышты жұлдыз бейнесі ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы кеңестік мемориалдық дәстүрдің белгілерін көрсетеді. Сонымен бірге араб және орыс тіліндегі жазулар Бақытжан Қаратаев өмір сүрген күрделі тарихи кезеңнің көпқабатты мәдени-тарихи сипатын аңғартады.

Ескерткіштің тарихи-мәдени маңызы

Бақытжан Қаратаевтың бейіті — Ақтөбе қаласының қоғамдық-саяси тарихымен байланысты маңызды мемориалдық нысан. Бұл жер қазақ халқының құқықтық санасы, саяси өкілдігі және ХХ ғасыр басындағы ұлттық мүдде жолындағы күресі туралы еске салады.

Қаратаевтың ІІ Мемлекеттік Думадағы қызметі қазақ қоғамындағы жер мәселесін империялық деңгейде көтерген маңызды тарихи кезеңдердің бірі болды. Оның тұлғасы заңгерлік білім, саяси батылдық және халық мүддесін қорғау ұғымдарымен тығыз байланысты.

Бұл ескерткіш тек бір қайраткердің жерленген орны ғана емес, сонымен қатар Батыс Қазақстан мен Ақтөбе өңіріндегі революциялық, қоғамдық және құқықтық тарихты зерттеуде маңызды нысан болып саналады.

Білесіз бе?

Бақытжан Қаратаев Санкт-Петербург университетінің заң факультетін бітірген қазақтың алғашқы кәсіби заңгерлерінің бірі ретінде аталады. Ол құқық саласындағы білімін қазақ халқының жер, басқару және саяси өкілдік мәселелерін қорғауға бағыттады.

1907 жылы ІІ Мемлекеттік Думада Бақытжан Қаратаев қазақ жерінің қоныстанушыларға берілуі және жергілікті халықтың құқықтарының шектелуі туралы мәселе көтерген қайраткерлердің бірі болды.

Құлпытаста жазылған мәтіннің толық нұсқасы облыстық ескерткіштерді қорғау орталығының материалдарында сақталған.

Толығырақ оқу:

1. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі:
2. Abai.kz. Бақытжан Қаратаев — алғашқы заңгер, депутат және қоғам қайраткері туралы материал
3. El.kz. Бақытжан Қаратаев туралы өмірбаяндық анықтама
4. «Ақтөбе» газеті. Бақытжан Қаратаевтың қоғамдық-саяси қызметі туралы материал