Мөңке би Тілеуұлы ескерткіш-мүсіні

Тарихи мәлімет: Мөңке би Тілеуұлы — қазақ тарихындағы белгілі би, ойшыл, жырау әрі Әбілқайыр хан кеңесшілерінің бірі. Ол шамамен 1675–1756 жылдары өмір сүрген. Мөңке би дала қоғамындағы әділ биліктің, шешендік өнердің және көреген ойдың көрнекті өкілі ретінде танылған.

Қазақ ауыз әдебиеті мен тарихи жадында Мөңке би «Мөңке әулие», «Мөңке сәуегей» деген аттармен де белгілі. Оның болашақ туралы толғаулары, билік сөздері мен философиялық ойлары қазақтың дәстүрлі дүниетанымында ерекше орын алады. 2025 жылы Мөңке би Тілеуұлының туғанына 350 жыл толуына орай Ақтөбе өңірінде республикалық деңгейдегі мәдени-танымдық және ғылыми іс-шаралар өткізілді.

Ескерткіштің сипаттамасы: Ескерткіш ақшыл гранит тастан қашалған Мөңке би Тілеуұлының мүсінінен тұрады. Мүсіннің биіктігі — 1,3 метр. Ескерткіш мүсіннің көлемі — 0,64 м х 0,88 м, жалпы биіктігі — 2,62 метр. Композицияның негізін сұр түсті гранитпен қапталған төрт сатылы стилобат құрайды.

Мүсінші: К. Егізбаев

Сәулетші: Б. Егімбаев

Мәдени-тарихи маңызы: Мөңке би Тілеуұлына арналған бұл ескерткіш-мүсін қазақ қоғамындағы билер институтын, халықтық даналықты және дәстүрлі құқық мәдениетін дәріптейді. Ол тек тарихи тұлғаның бейнесін ғана емес, әділдік, парасат, ел бірлігі және рухани сабақтастық идеяларын да көркем түрде жеткізеді. Ақтөбе қаласындағы бұл ескерткіш ұлттық тарихи сананы нығайтуға және жас ұрпаққа дала даналығының мәнін танытуға қызмет етеді.

Толығырақ оқу:

1. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V10C0003337
2. https://kaz.inform.kz/news/monke-bi-tileuuly_a1229992/
3. https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe/press/news/details/1071822