Орыс-қырғыз 2 кластық училищесі

Тарихи мәлімет

Орыс-қырғыз 2 кластық училищесі — Ақтөбе өңіріндегі халық ағарту ісінің қалыптасу тарихымен тығыз байланысты көне білім беру нысандарының бірі. Ақтөбе уезіндегі алғашқы оқу орны ретінде бұл училище 1881 жылы Бөрте тоғайлысында ашылған. Кейін уезд орталығында арнайы оқу ғимараты салынып, 1883 жылы құрылыс жұмыстары аяқталды. 1884 жылғы жаңа оқу жылына қарай училище Бөрте тоғайлысынан осы ғимаратқа көшірілді.

Алғашқы ұстаздардың бірі болып Қазан мұғалімдік семинариясын бітірген, профессор Н. Ильминскийдің шәкірті Арсений Мазохин тағайындалғаны айтылады. Ақтөбе уезіндегі оқу-ағарту ісінің дамуы Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық қызметімен де байланысты қарастырылады. Сондықтан бұл ғимарат тек оқу орнының тарихын ғана емес, өңірдегі алғашқы зайырлы білім беру жүйесінің қалыптасу кезеңін де көрсетеді.

Ескерткіштің сипаттамасы

Ғимарат бір қабатты, «П» әрпі пішінінде жоспарланған, тастан және күйдірілген кірпіштен салынған. Құрылыс шешімі XIX ғасырдың соңындағы уездік қалаларға тән қарапайым әрі функционалды сәулет үлгісін көрсетеді. Ғимараттың жалпы ауданы — 988,5 м², құрылыс ауданы — 1500 м². Ішкі құрылымында бірнеше бөлме және қосалқы орындар қарастырылған.

Кейінгі кезеңдерде ғимарат басқа қызметке бейімделіп, облыстық тері-венерология диспансерінің стационары ретінде пайдаланылған. Сыртқы қабырғалары соңғы жылдары қаптама материалдармен жаңартылғанымен, ғимараттың тарихи орны мен бастапқы ағартушылық мәні сақталған.

Ескерткіштің ашылуы

Ғимараттың салтанатты ашылу рәсімі туралы нақты дерек сақталмаған. Алайда тарихи мәліметтерге сәйкес, училище ғимараты 1883 жылы салынып аяқталып, 1884 жылғы оқу жылынан бастап білім беру мақсатында пайдаланылған. Бұл оқиға Ақтөбе уезіндегі жүйелі білім беру ісінің дамуына жол ашқан маңызды кезең болды.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Бұл нысан Ақтөбе қаласындағы ең көне білім беру ғимараттарының бірі ретінде ерекше құнды. Ол өңірдегі алғашқы оқу-ағарту жүйесінің қалыптасуын, жергілікті халықтың білімге ұмтылысын және XIX ғасырдың соңындағы әлеуметтік-мәдени өзгерістерді көрсетеді.

Училище ғимараты — қала тарихындағы білім, ағарту және қоғамдық даму сабақтастығын танытатын маңызды мәдени мұра. Оның жергілікті маңызы бар ескерткіштер тізіміне енгізілуі бұл нысанның тарихи құндылығын айқындайды.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ғимаратқа қарағанда оның қарапайым, бірақ орнықты сәулеттік шешіміне назар аударуға болады. «П» тәрізді жоспар, бір қабатты құрылым, күйдірілген кірпіш пен тас материалдарының қолданылуы XIX ғасырдағы қоғамдық ғимараттарға тән сипат береді.

Бұл нысанның басты ерекшелігі — сыртқы сән-салтанатында емес, тарихи қызметінде. Ол Ақтөбе өңірінде білімге жол ашқан алғашқы орындардың бірі ретінде құнды.

Білесіз бе?

XIX ғасырдағы ресми құжаттарда «қырғыз» атауы қазақ халқына қатысты қолданылған. Сондықтан «Орыс-қырғыз училищесі» деген тарихи атау қазіргі мағынада орыс-қазақ училищесі ретінде түсіндіріледі.

Тағы бір қызықты дерек: училище жанынан қазақ балаларына арналған интернат жұмыс істегені туралы мәліметтер кездеседі. Бұл сол кезеңдегі ауыл балаларына білім алуға мүмкіндік берген маңызды қадамдардың бірі болды.

Толығырақ оқу

1. Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі. Ақтөбе облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі
2. «Ақтөбе» газеті. Көне ғимараттар — тарих куәгері
3. Ruh.kz. Бірнеше үкімет. Бір көше