Шәмші Қалдаяқов ескерткіші

Тарихи мәлімет

Шәмші Қалдаяқов — қазақ музыка өнерінің аса көрнекті өкілі, ән жанрының әйгілі майталманы, қазіргі қазақ эстрадасының қалыптасуына зор үлес қосқан композитор, Қазақстанның халық әртісі. Ол 1930 жылы 15 тамызда қазіргі Түркістан облысының Отырар ауданына қарасты Шәуілдір өңірінде дүниеге келген.

Шәмші Қалдаяқов мектепті аяқтағаннан кейін Сарыағаштағы мал дәрігерлік техникумында білім алды. Кейін еңбек жолының бір кезеңі Ақтөбе өңірімен байланысты болды: жас сазгер Ақтөбеде бірнеше ай жұмыс істеген. Бұл дерек композитордың шығармашылық өмірбаянындағы Ақтөбе қаласына қатысты маңызды белгі ретінде қарастырылады.

Шәмші Қалдаяқов қазақ ән өнеріне ұлттық әуен мен заманауи музыкалық форманы шебер ұштастырған жаңа бағыт әкелді. Оның «Менің Қазақстаным» әні кейін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік гимніне негіз болды. Осы арқылы композитордың шығармашылығы ұлттық рух пен елдік сана тарихында айрықша орын алды.

Ескерткіштің ашылуы

Шәмші Қалдаяқовқа арналған ескерткіш 2021 жылғы 15 қазанда Ақтөбе қаласындағы Ғашықтар аллеясында салтанатты түрде ашылды. Ескерткіш Ақтөбе облысы әкімдігінің қолдауымен, Республикалық «Әдебиет. Рух. Қоғам» форумы аясында орнатылды.

Ашылу рәсіміне облыс басшылығы, Қазақстан Жазушылар одағының өкілдері, мәдениет және әдебиет қайраткерлері, композитордың туыстары, форум қатысушылары және қала тұрғындары қатысты. Бұл шара қазақ ән өнерінің символына айналған Шәмші Қалдаяқовтың шығармашылық мұрасын ұлықтауға арналған маңызды мәдени оқиға болды.

Ескерткіштің сипаттамасы

Ескерткіште Шәмші Қалдаяқов қолына музыкалық аспап ұстаған күйі орындықта отырған бейнеде сомдалған. Композитордың ой үстіндегі қалпы оның шығармашылық болмысын, ішкі толғанысын және ән дүниесіне терең берілгенін көркем түрде көрсетеді.

Қоладан құйылған мүсіннің биіктігі — 1,57 метр. Ескерткіштің көркемдік шешімі композиторды салтанатты ресми кейіпте емес, халыққа жақын, ән тудырып отырған сәттегі табиғи қалпында бейнелеуімен ерекшеленеді.

Мүсінші: Жеңіс Жұбанқосов.

Мәдени-тарихи маңызы

Шәмші Қалдаяқовқа арналған бұл ескерткіш — ХХ ғасырдағы қазақ музыкалық мәдениетінің кәсіби қалыптасу кезеңін бейнелейтін маңызды көркем-тарихи нысан. Композитордың ой үстінде, музыкалық аспаппен бейнеленуі оның шығармашылық зертханасын, ішкі толғанысын және ән жанры арқылы ұлттық болмысты жаңғыртудағы рөлін символдық тұрғыда ашады.

Шәмші Қалдаяқов қазақ эстрадасының дамуына ерекше серпін беріп, халықтық әуен мен заманауи музыкалық формаларды үйлестіре отырып, жаңа сапалық деңгей қалыптастырды. Оның әндері бірнеше буынның рухани жадында сақталып, қазақ музыкасының халықтық сипатын күшейтті.

Сондықтан бұл ескерткіш тек белгілі тұлғаға құрмет белгісі ғана емес, сонымен қатар ұлттық музыкалық өнердің жаңғыруын, мәдени жадының сабақтастығын және ән арқылы қалыптасқан қоғамдық рухты айқындайтын мәнді мәдени кеңістік ретінде бағаланады.

Неге бұл ескерткіш маңызды?

Бұл ескерткіш Шәмші Қалдаяқовтың қазақ музыка тарихындағы орнын көрнекі түрде танытады. Композитордың шығармашылығы халық жүрегінен орын алған әндер арқылы ұлттық болмыс, туған жерге сүйіспеншілік, махаббат пен адамдық сезімдерді терең жеткізді.

Ескерткіштің Ғашықтар аллеясында орналасуы да символдық мәнге ие. Шәмші әндерінің негізгі өзегі — махаббат, сағыныш, елге деген сүйіспеншілік және адам жанының нәзік сезімдері. Сондықтан бұл орын музыка мен поэзия, сезім мен руханият тоғысқан ашық мәдени кеңістік ретінде қабылданады.

Ескерткішке қарағанда нені байқауға болады?

Ең алдымен композитордың орындықта отырған қалпына назар аударған жөн. Бұл шешім Шәмшіні халықтан алыстатпай, керісінше, күнделікті өмірдің ішінде, ән тудыру сәтіндегі табиғи бейнесімен көрсетеді.

Қолындағы музыкалық аспап оның бүкіл өмірінің әнмен, әуенмен және халықтық музыкамен тығыз байланысты болғанын білдіреді. Ойлы жүзі мен сабырлы отырысы шығармашылық адамның ішкі әлемін сездіреді.

Ескерткіштің Ғашықтар аллеясында орналасуы Шәмші Қалдаяқов әндерінің лирикалық табиғатын аша түседі. Бұл жер қала тұрғындары мен қонақтары үшін тек серуен орны емес, қазақ ән өнеріне тағзым ететін мәдени мекенге айналған.

Білесіз бе?

Шәмші Қалдаяқов халық арасында «қазақ вальсінің королі» деген құрметті атпен танылған.

Оның «Менің Қазақстаным» әні 1956 жылы жазылып, кейін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік гимніне негіз болды.

Шәмші Қалдаяқовтың шығармалары қазақ эстрадасының ұлттық сипатын қалыптастыруда ерекше рөл атқарды.

Композитордың өмір жолының бір кезеңі Ақтөбе өңірімен байланысты: ол жас кезінде Ақтөбеде еңбек еткен.

2021 жылы Ақтөбедегі Ғашықтар аллеясында Шәмші Қалдаяқов пен Төлеген Айбергеновке арналған ескерткіштер қатар ашылды.

Толығырақ оқу

1. Ақтөбе облысы әкімдігі. Ақтөбеде Төлеген Айбергенов пен Шәмші Қалдаяқовқа ескерткіш қойылды
2. ҚазАқпарат. Ақтөбеде Төлеген Айбергенов пен Шәмші Қалдаяқовқа ескерткіш орнатылды
3. Ақтөбе газеті. Қалдаяқов пен Айбергеновке ескерткіш орнатылды
4. Әдеби портал. Шәмші Қалдаяқов
5. Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні.